زنجیر لنگر کشتی در خشنترین محیط ممکن کار میکند: آب شور، گل و لای کف دریا، و تنشهای مکانیکی شدید. اما یک زنجیر تا ابد عمر نمیکند. سوال مهم برای هر مالک کشتی این است: “چطور بفهمم عمر زنجیر من تمام شده است؟”
پاسخ به این سوال فقط یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه یک الزام ایمنی است که توسط موسسات ردهبندی (Classification Societies) مثل DNV، BV یا موسسه ردهبندی ایرانیان کنترل میشود.
در این مقاله از اورست، چکلیست بازرسی دورهای زنجیر و “قانون طلایی ۱۲ درصد” را بررسی میکنیم.
1. قانون ۱۲ درصد (The 12% Rule)
مهمترین معیار برای تعویض زنجیر، کاهش قطر آن بر اثر خوردگی و سایش است. اکثر موسسات ردهبندی یک قانون کلی دارند:
اگر قطر بدنه زنجیر بیش از ۱۲٪ نسبت به قطر اولیه کاهش یابد، زنجیر باید تعویض شود.
مثال عملی:
فرض کنید شما یک زنجیر ۵۰ میلیمتری دارید (برای مشاهده جدول ابعاد و وزن اولیه زنجیر اینجا کلیک کنید).
- ۱۲ درصدِ ۵۰ میلیمتر میشود: ۶ میلیمتر.
- یعنی اگر قطر زنجیر شما در هر نقطهای به ۴۴ میلیمتر رسیده باشد، آن زنجیر مردود (Rejected) است و دیگر ایمنی لازم را ندارد.
2. شل شدن پله (Stud) و خطر کاهش استحکام
همانطور که در مقاله تفاوت زنجیر Stud Link و Studless گفتیم، وجود آن قطعه وسط (Stud) باعث افزایش ۲۰ درصدی استحکام میشود.
در بازرسیها باید با یک چکش (Hammer Test) به پلهها ضربه بزنید. اگر صدای “زنگدار” و لقی شنیدید، یعنی Stud شل شده است.
- خطر: اگر Stud بیفتد، زنجیر در آن نقطه به شدت ضعیف میشود و هنگام فشار بالا تغییر شکل میدهد.
- اقدام: زنجیرهایی که پلههایشان افتاده یا لق شدهاند باید بلافاصله تعمیر یا تعویض شوند.
3. افزایش طول کلی (Elongation)
گاهی اوقات قطر زنجیر هنوز خوب است، اما دانهها “کش آمدهاند”. این اتفاق معمولاً بعد از طوفانهای شدید رخ میدهد که زنجیر تحت فشار بیش از حد بوده است.
- معمولاً طول ۵ دانه زنجیر (5 Links) را اندازه میگیرند.
- اگر طول این ۵ دانه بیش از ۲.۵٪ افزایش یافته باشد، نشاندهنده تغییر شکل پلاستیک فولاد است و کل شات باید تعویض شود.
4. ترفند افزایش عمر زنجیر: سروته کردن (Turning End-for-End)
زنجیر لنگر معمولاً ۱۰ تا ۱۲ شات (طول ۲۷.۵ متری) است. همیشه ۲ یا ۳ شات اول (نزدیک به لنگر) بیشترین سایش را با بستر دریا دارند، در حالی که شاتهای انتهایی (نزدیک به کشتی) همیشه در انبار زنجیر (Chain Locker) هستند و تقریباً نو باقی میمانند.
راهکار حرفهای:
هر ۳ یا ۵ سال (معمولاً در زمان درایداک)، کل زنجیر را باز کنید و آن را سر و ته کنید.
یعنی شات شماره ۱ (که فرسوده شده) برود به انتهای زنجیر و شات شماره ۱۰ (که نو است) بیاید و به لنگر وصل شود. این کار عمر مفید زنجیر شما را دو برابر میکند.
5. رنگآمیزی و مارکزنی شاتها
برای اینکه هنگام لنگر انداختن بدانید چقدر زنجیر در آب رفته است، باید شاتها را علامتگذاری کنید.
روش استاندارد:
- شات اول: اولین دانه و آخرین دانه به رنگ سفید، و دور پله (Stud) با سیم مفتول بسته میشود.
- شات دوم: دو دانه اول و دو دانه آخر سفید میشوند.
- استفاده از رنگهای بیتومن (Bitumen) سیاه برای کل زنجیر نیز مانع از زنگزدگی سریع در آب شور میشود.
نتیجهگیری
بازرسی چشمی و اندازهگیری با کولیس، ارزانترین بیمه برای کشتی شماست. پاره شدن زنجیر لنگر نه تنها باعث از دست دادن لنگر میشود، بلکه میتواند کشتی را در لنگرگاه به خطر بیندازد.
اگر در بازرسیهای خود متوجه کاهش قطر بیش از حد شدید، برای استعلام قیمت و خرید زنجیر لنگر دریایی گرید U2 و U3 با تیم فروش اورست تماس بگیرید. ما موجودی کالا را در بنادر ایران تامین میکنیم.
